Vliegenzwam

27- Vliegenzwam (Amanita muscaria)

Wie kent niet de prachtige vliegenzwam, rood met witte stippen ? Het is de meest tot de verbeelding sprekende paddestoel uit onze bossen. In talloze sprookjes en kinderboeken vinden we de vliegenzwam terug. De gespikkelde hoed, die een doorsnee van wel twintig centimeter kan hebben, is niet alleen een kleurrijke versiering van de bruinzwarte bosgrond, maar wordt ook altijd in verband gebracht met tovenarij, kabouters en heksen.

De vliegenzwam (Amanita muscaria) groeit vooral in de buurt van berken, soms ook bij dennen. In de reusachtige berken- en dennenwouden in Oost- en Noord-Europa, Rusland en Siberië, komt deze paddestoel veel voor. Uit die streken kwamen ook de meeste berichten over de magische werking van de vliegenzwam, die in de Nederlandse handboeken van oudsher giftig tot zeer giftig wordt genoemd. Vanaf de zestiende eeuw zijn er verslagen van reizigers bekend die het gebruik van paddestoelen in Siberië beschrijven. Zo schreef de Zweed Strahlberg, die twaalf jaar krijgsgevangene was in Siberië, in 1736:

"De rijke Koryaks leggen een grote voorraad van deze paddestoelen aan voor de winter. Als ze een feest geven, gieten ze water over enkele van deze paddestoelen en koken die. Dan drinken ze thee waar ze dronken van worden. De armen, die geen geld hebben om een grote voorraad van deze paddestoelen aan te leggen, verzamelen zich bij deze gelegenheden rond de hutten van de rijken en wachten tot er gasten naar buiten komen om te wateren. Ze houden dan een houten nap op om de urine op te vangen, die ze gulzig opdrinken. Er zit nog iets van de paddestoel in en op deze manier worden ze ook dronken.

(...) Bij stammen waar de mensen niet zelf hun urine bewaren, storten de rendieren zich gretig op de gele plek in de sneeuw. Ook zij zijn verzot op de werking van de vliegenzwam."

De publikaties van Valentina en Gordon Wasson gaven meer bekendheid aan de entheogene werking van magische paddestoelen, waaronder de vliegenzwam. In de "onschuldige" jaren vijftig, propagandeerde zelfs het familiebald LIFE het gebruik van deze paddestoelen. De dikke Van Dale spreekt van een "zeer giftige plaatzwam. Als insekten erop gaan zitten, sterven zij." De Wassons daarentegen meenden dat zij met de vliegenzwam het soma van de oude Indiase goden gevonden hadden. De Koryaks, een Siberisch volk, geloven dat de "wapaq" of vliegenzwam aan ieder die hem eet, ook al is hij geen shamaan, openbaart wat de zieke mankeert, een droom verklaart, hem meeneemt naar een boven- of onderwereld, of voorspelt wat er gaat gebeuren.

Alle delen van de hoed zijn psychoactief; het sterkst is het velletje met de stippen. Sommigen zijn van mening dat het witte "rokje", vlak onder de hoed, boven aan de steel, misselijkheid kan veroorzaken. De kracht van de vliegenzwam kan nogal variëren. In Nederland zijn ze over het algemeen tamelijk zwak.

De vliegenzwam is op verschillende manieren te gebruiken. Eet bijvoorbeeld een of twee velletjes. Als je een werkzame zwam hebt getroffen, ga je je na een uurtje heel prettig voelen. Het middel bevordert de spreeklust en je hebt zin om te fluiten, te zingen en te dansen, en dat ga je ook doen. Kleuren worden intenser en je voelt je fit en krachtig. Dit duurt ongeveer zes uur.

De velletjes kunnen ook worden gedroogd en dan gerookt, wat een sneller, maar korter effect heeft. Volgens Wasson moeten de paddestoelen bij voorkeur in de zon gedroogd worden, maar hier kan dat in de herfst een probleem zijn; vaak blijken er wormpjes in het vlees te zitten. Je kunt ook de gedroogde hoeden helemaal opeten, met vlees en al. Het is het best ze eerst te weken in zwarte-bessensap of melk, of ze te versnipperen in soep of muesli. Sommige gebruikers rapporteren een lichte misselijkheid en daarna slaperigheid. Na een uur of twee is deze voorbij en volgt de als boven beschreven opgetogen staat. Tegen misselijkheid helpt een droge beschuit of een stukje droog brood.

Na een dosis van twee verse paddestoelen rapporteert een gebruiker; "Omdat ik me draaierig en zweverig begon te voelen ging ik op de grond zitten en ik sloot mijn ogen. Plotseling kwamen er sterke, bijna filmische beelden; ik was een Nederlandse militaire arts in het leger van Napoleon in Rusland. Ik liep met een troep in een sneeuwstorm. Het was ijskoud, maar ik droeg een dikke mantel, een zware pelsmuts en goede laarzen. Ik had het niet koud en voelde me zelfs ongelooflijk vitaal en sterk dankzij de gedroogde vliegenzwammen die ik pas geleden van een apotheker in een dorpje had gekregen. Veel van de soldaten om mij heen waren er slecht aan toe. Met deze vliegenzwammen kon ik hen eindelijk een medicijn geven waar ze iets aan hadden... De beelden stopten, ik opende mijn ogen. In de verte zag ik mijn vrienden, die waren doorgelopen. Ik stond op en volgde hen. Lange tijd had ik het gevoel dat ik onzichtbaar naast mijn lichaam liep."

We moeten, als we paddestoelen plukken, altijd zorgen dat we het wortel-stelsel, of mycelium, onbeschadigd laten. Van de vliegenzwam plukken we alleen de hoed en we zorgen dat de steel niet beweegt. Bij het kaalkopje breken het steeltje net boven de grond af. Ruk nooit een paddestoel met steel en al uit de grond en laat altijd een aantal paddestoelen op elke vindplaats staan, dan zullen ze volgend jaar terugkomen. Als er maar een paar groeien, laat ze dan ongemoeid. Overigens is de vliegenzwam in Nederland een beschermde paddestoel en is het verboden haar te plukken. Wij ontraden het gebruik van de Nederlandse vliegenzwam, want in onze verarmde bossen hebben de paddestoelen het zo al moeilijk genoeg, en het effect is niet zo spectaculair. De Oosteuropese, Russische en vooral de Siberische berkenbossen staan er vol mee. De werking van de Siberische vliegenzwammen is het krachtigst. Misschien iets voor een psychonautische vakantie ?

Ten slotte een waarschuwing: er zijn verschillende paddestoelen die op de vliegenzwam lijken. Sommige zijn wel degelijk dodelijk giftig. Pluk paddestoelen dus alleen als je van een kenner geleerd hebt ze van elkaar te onderscheiden.

Links

Meer informatie over de vliegenzwam

Social Media